الله لا اله إ لاّ هوَ الحیُّ القیُّومُ لا تَا خذُهُ سِنَهٌ وَ لا نَومٌ لَهُ ما فی السَّماواتِ وَ ما

فِی الأَرضِ مَن ذَا الَّذی یَشفَعُ  عِندَهُ إلا بِإذنِهِ یَعلَمَ ما بَینَ أَیدِیهمِ وِ ماخَلفَهُم وَ لا

یُحیطونَ بِشَی ءٍ مِن عِلمِهِ إلا بِما شاءَ وَسِعَ کُر سِیُّهُ السَّماواتِ و الأرض وَ لا

یَؤدُهُ حِفظُهُما وَ هوَ العَلیُّ العَظیم(۲۵۵)

قیُّومُ (قَوَمَ): «صیغه مبالغه از قائِم» برپادارنده، تدبیرکننده و حافظ هستی «یعنی هر چیزی به

قیام او برپاست و به او قائم است»

لا تَا خذُ (اَخْذْ):نمی گیرد، سِنَة (وَسَنْ):چرت، نَوْمْ: خواب سبک، مَنْ ذَاالَّذی:کیست آن کسی 

که، یَشْفَعُ:شفاعت می کند،بَیْنَ اَیْدی: پیش رو ،ماخَلْف:پشت سر «ما بَیْنَ اَیْدی و ما خَلْف: در

اینجا یعنی در گذشته و آینده»،یُحیطُ:احاطه می کند،وَلایُحیطُونَ: واحاطه نمی کنند، دسترسی

 نمی یابند، بِشَیْءٍ مِن عِلْمِهِ:به چیزی از دانش او، اِلّا بِما شاءَ: مگر به آن مقدار که بخواهد،

 وَسِعَ: فراگرفت، کُرْسیّ: تخت، «کنایه از فرمانروایی است»، لایَؤدُهُ (اَوْد: مشقت و دشواری)

:خسته نمی کند، عَلِیّ: والا، برتر.

خدا یکتاست و جز او معبودی نیست.زنده و پاینده است. نه چرت می گیردش نه خواب. هرچه

 در آسمان ها و زمین است از آن اوست. کیست که در پیشگاه او جز به اذن او شفاعت کند؟

گذشته وآینده ی آنها {شفیع و مشفوع } را می داند، وبه چیزی از علم او راه نمی یابند مگر به

 آنچه خود بخواهد. قلمرو علم و قدرتش آسمان ها و زمین را فرا گرفته است و نگاهداشت آنها

 بر او دشولر نیست، و او والای بزرگ است.(۲۵۵)

تفسیر آیه (۲۵۵): 

مفهوم کلی: این آیه بیانگر تمام توحید و احاطه ی علم و قدرت خدای متعال به عالم آفرینش

است. اگر شفیعی شفاعت می کند و یا سبب و علتی در تکوین عالم موثّر واقع می شود، تنها

 به اذن خدا و به قیومیّت باری تعالی است.

لا تَا خذُ (اَخْذْ):نمی گیرد، سِنَة (وَسَنْ):چرت، نَوْمْ: خواب سبک، حیّ: زنده ی جاوید،

موجودات زنده حیات دارند. خدا نیز حیّ است یعنی عین حیات است. حیاتی که به موجودات

 زنده دارند، عارضی و قابل سلب است. از این رو آنها در معرض مرگ و میر و فنا هستند، اما

حیات خدا ذاتی است ودر چنین حیاتی کوچک ترین نقصانی راه ندارد. پس خواب و چرت که

 نوعی مرگ هستند نیز از خدا به دور است.همچنین خدا از جهل و غفلت که مقابل شعور و

 حیات است، مبرّاست.

قَیّومْ(قَوَمَ): ذاتی که در قوام و پا برجایی خود متکی به غیر نبوده و حافظ و نگهدارنده ی عالم

 است.

آین آیه در لسان اخبار به آیة الکرسی شهرت دارد. اخبار متواتر از شیعه و سنّی در اهمیت

این آیه وارد شده است.

حدیث: حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و اله ) فرمود: هر که این آیه را بعد از هر نماز

 واجب بخواند، خدا قبض روح او را شخصاً به عهده می گیرد و او مانند کسی خواهد بود که  

همراه پیامبران جهاد کرده و شهید شده است.

منظور آن است که خدا نگهدارنده ی عالم آفرینش و اداره کننده ی آن است و  همه ی عالم در

 حدوث و با  حیات خود به وجود قائمند. پس این صفت مخصوص خداوند است، زیرا به هر

چیزی که بنگرید تکییه گاهی دارد. حتی کرات آسمانی با قوه ی جاذبه ی به همدیگر تکیه

 دارند، ولی ان که به هیچ چیز تکیه ندارد و همه چیز متکی به است، خداوند است.

بنابراین مفهوم آیه این است: خداوندی که جز او معبودی نیست، خدایی که حیات مطلق و

قیومیت عالم خلقت از آن اوست و غفلت و خواب و نقص به حریم او راه ندارد (لا تَا خذُهُ سِنَهٌ وَ

 لا نَومٌ لَهُ ما فی السَّماواتِ وَ ما فِی الأَرضِ).

ـ مَن ذَا الَّذی یَشفَعُ  عِندَهُ إلا بِإذنِهِ ... چه کسی بدون اذن خدا می تواند شفاعت کند؟

این آیه در نفی شفاعتی است که مشرکین مدعی آن بودند. آنها می گفتند: بت ها شفیعان ما

هستند. آیه ی فوق مکمل مفهوم قیومیت مطلق خداست، یعنی حتی کسانی که در پیشگاه

خدا شفاعت را هم خدا به آنها داده است. حتی تاثیر علت ها و سبب ها در نظام علت و

 معلولی این عالم به اذن خداست.در مسئله شفاعت، یک نوع ارتباط معنوی و تبعیّت از طرف

 شفاعت شونده نسبت به شفیع لازم است. این پیوند نوعی وسیله ی تربیت برای شفاعت

شونده بوده و افکار و اعمال او را به اهداف شفیع نزدیک می کند. بنابراین، شفاعت یک عامل

 تربیت و سلزندگی است، نه وسیله ی میانجی گری بی حساب و فرار از زیر بار بار مسئولیت.

همان طور که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله ) و ائمه اطهار و اولیاء و صلحا واسطه شده

 اند که از انسان سر زده باشد، در صورت داشتن شرایط، مشمول عفو می گردد. ان شاء الله

ـ یَعلَمَ ما بَینَ أَیدِیهمِ وِ ماخَلفَهُم ...خدا از گذشته و آینده و اسرار شفیعان و شفاعت شوندگان

 آگاه است.معمولاً شفیع برای این که نظر حاکم را درباره ی شفاعت شونده یا شفیع از خدا

پنهان نیست (وَ لا یُحیطونَ بِشَی ءٍ مِن عِلمِهِ إلا بِما شاءَ ). بنابراین شفاعت در اینجا مفهوم

دیگری دارد و آن این که به واسطه ی شفیع، شفاعت شونده شایستگی عفو الهی را با

وساطت شفیع پیدا می کند.

ـ وَسِعَ کُر سِیُّهُ السَّماواتِ و الأرض...

لغت: کُرْسیّ: تخت، کنایه از علم و قدرت و حکومت است. از این بابت که استاد یا معلم هنگام

تدریس بر کرسی می نشیند و یا حکم به تخت قدرت تکیه می زند.  یَؤدُهُ (اَوْد: مشقت و

دشواری): خسته می کند، بر او گران است. در این آیه «کرسی» کنایه از علم و قدرت

 و سلطه ی خداوند بر عالم است. یعی احاطه ی علم و قدرت خدا تنها بر اسرار انسان ها

نیست، بلکه او بر آسمان ها و زمین و هر چیزی تسلَط و احاطه دارد. 

- وَ لا یَؤدُهُ حِفظُهُما...بسیاری از مقتدران عالم از اداره ی مملکت خویش خسته می شوند و

زودتر پیر می شوند. به چهره ی حاکمان دنیا نظری بیفکنید، هر چند آنها در کشورشان مقتدر

باشند، ولی آثار خستگی را در آنها می یابید. اما برای خداوند که اداره ی سرتاسر آسمان ها و

زمین  بر او دشوار نیست و او خدایی والا و عظیم  است(وَ هوَ العَلیُّ العَظیم).

مثال: آیا شما برای آفرینش و بهره مند ساختن آن شهرها و کشور ها و مردمانی که به وسیله

ی قوه ی خیال خود می سازید سختی تحمّل می کنید؟! رابطه ی خدامند با مخلوقات خود

شبیه رابطه ی شما با مخلوقات ذهن خودتان است. ( البته این تشبیه صرفاً برای تقریب به

 ذهن است و الاّ نحوه ی ارتباط خدا با مخلوق، تفاوت های فراوانی با رابطه ی انسان و ذهنش

 دارد.)

 آیه (۲۵۶): 

لا إکراهَ فِی الدَّین قَد تَبَیَّنَ الرُّشدُ مِنَ الغَیَّ فَمَن یَکفُر بِالطَّاغوتِ وَ یُؤمِن بِالله فَقَد

استَمسَکَ بِالعُروَةِ الوُثقی لاَانْفِصامَ لَها وَ الله سَمِیعٌ عَلِیمٌ(۲۵۶)

 اِکْراه (کُرُهُ): الزام و اجبار، تَبَیَّنَ (کُرْه): الزام و اجبار، تَبَیَّنَ 

(بَیْن): روشن گردید، رُشْد: راه یابی، رسیدن به صلاح، غَیّ: گمراهی و حیرت، فَمَنْ یَکْفُرْ:

  کسی که کفر ورزد، طاغُوت (طَغَیَ، طَغَوَ): تجاوزگر، مروّج باطل، رهبر کفر «مفرد و جمع

مذکر و مونث این کلمه یکسان است». اِسْتَمْسَکَ (مَسکْ): چنگ زد، دست آویخت،

 عُرْوة: دستگیره، حلقه، وُِثْقی (وَثِقَ): «افعل تفصیل مونث» محکم ترین، عُروَةِ الوُثقی: محکم

 ترین دستگیره، اِنْفِصام (فَصْم): شکست پذیری، منقطع شدن، لاَانْفِصامَ لَها: شکست و

انقطاعی برای آن نیست.

در دین اکراهی نیست چرا که راه از بیراهه آشکار شده است. پس هر کس به طاغوت کفر

ورزد و به خدا ایمان آورد، یقیناً به محکم ترین دستاویز دست آویخته است که هرگز نخواهد

 گسست، و خدا شنوای داناست.(۲۵۶)

 آیه (۲۵۷):

الله وَلِیُّ الَّذین آمَنوا یُخْرِِِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ إِلی النُّور وَ الُّذینَ کَفَروا أولیاؤُ هُمُ

الطَّاغوتُ یُخرِجُونَهُم مِنَ النُّور إِلَی الظُّلُماتِ أُولئِکَ أصحابُ النَّارِ هُم فِیها خالِدُونَ(۲۵۷)

 وَِِلِیّ: سرپرست، دوستِ حامی، یُخْرِِِِجُ: بیرون می آورد، یُخْرِِِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ: بیرون می آورد

از تاریکی ها، طَّاغوت(طَغَیَ، طَغَوَ): تجاوزگر، مروج باطل، رهبر کفر «مفرد و جمع مذکر و

مونث این کلمه یکسان است»، أولیاؤُ هُمُ الطَّاغوتُ: سرپرستان ایشان طاغوت است.

خدا سرپرست مومنان است و آنان را از تاریکی ها به سوی روشنایی بیرون می آورد، و

کسانی که کافر شدند سرپرستانشان  طغیانگرانند که از نور به تاریکی هایشان می برند. آنها

دوزخی اند  و در آن جاودانند.(۲۵۷)

تفسیر آیه (۲۶۵): 

مفهوم کلی: در این آیات، اشاره شده که قبول دین تحمیلی نیست. دین و اعتقاد از امور قلبی

 هستند وتا عقل و دل چیزی را به میل و رغبت نپذیرد، انسان نمی تواند آن را قبول کند وبه آن

 ایمان بیاورد. انسان بین هدایت و ضلالت قرار دارد. پس اگر زیر بار ولایت طاغوت رفت، در

ظلمات ضلالت حیران خواهد شد، و اگر به ولایت خدادرآمد، به نور هدایت و ایمان نایل خواهد

گردید.

 آیه ۲۵۶-لا إکراهَ فِی الدَّین...

لغت:رُشْدْ: راه یابی، رسیدن به حقیقت،غَیّ: انحراف از حق  ودور شدن از حقیقت، گمراهی و

حیرت، تَبَیَّنَ (بَیَِِنَ): روشن و آشکار شد،

آیین و دین، اکراه بردار نیست، زیرا اعتقادو حبّ و بغض از شئون قلب است.

شان نزول:دو فرزند حصین به وسیله ی بازرگانان مسیحی به آیین مسیح گرویدند. حصین از

این موضوع سخت ناراحت گردید و ماجرا را به عرض پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله ) رسانید

 و گفت: آیا نمیتوتنم آنها را به اسلام برگردانم؟ این آیه نازل شد و این گونه اکراه در دین را نفی

 کرد.یعنی در دین اکراه نیست، ریرا که راه از بیراهه آشکار شد (قَد تَبَیَّنَ الرُّشدُ مِنَ الغَیَّ )

آیا پیشرفت اسلام به زور شمشیر اشکال دارد؟

برخی گفته اند که این آیه پاسخ دندان شکنی به ادعای افرادی است که می گویند اسلام به

زور شمشیر پیش رفته است، چون آیه در مقام نفی اکراه در دین است. اما این پاسخ، مورد

 قبول ما نیست، چراکه نقش شمشیر وجهاد را به کلی فراموش کرده است. درست است که

 اصول دین واعتقادات و باورها و حبّ و بغض ها تحمیل بردار نیستندو تا قلب انسان ببر پذیرش

این امور رام نشود، به صورت عقیده و دین در نمی آیند و با شمشیر نمی توان محبت یا تنفری

 را نسبت به چیزی در قلب کسی پدید آورد، اما از موضوع نیروی شمشیر  هم نمی توان

 غفلت کرد و باید دید مورد آن کجاست؟ در جامعه ی اسلامی اگر کسانی ربان برهان و منطق

را نفهمندند و بخواهند آشوب به پا کنند، باید آنها را با زبان شمشیر بر سر جایشان نشاند.

بنابراین استفاده از شمشیر برای ایجاد زمینه ی معرف اسلام به مردم جهان و سرکوبی

 مفسده جویان و محو آثار شرک و بت پرستی که مانع معرفی اسلام به مردم جهان و

سرکوبی مفسده جویان و محو آثار شرک و بت پرستی که مانع معرفی اسلام می شوند و نیز

 دفاع از حریم اسلام و قرآن لازم بوده است. بنابراین «لا إکراهَ فِی الدَّین» یعنی قبول و رد دین

 در جو سالم اجتماعی به صورت بحث  اشکال ندارد، زیرا در جمله ی « قَد تَبَیَّنَ الرُّشدُ مِنَ

 الغَیَّ» حق از باطل روشن گردیده است. ولی اگر بی دین ها بخواهند حزب و گروهی تشکیل

 دهند یا با ترویج باطل، سلامت اجتماع رابه خطر اندازند و تشخیص رشد و غی را مشکل

می گرداند، باید با آنها برخورد جدی شود و حکم اعدام مرتدّ نیز به همین جا مربوط می شود.

اعدام مرتّد تنها از این جهت نیست که دین را علنی ردّ کرده، بلکه بدان جهت است که این کار

 او در اجتماع موجب سستی ارکان دین شده است.

فَمَن یَکفُر بِالطَّاغوتِ وَ یُؤمِن بِالله ...

لغت: اِسْتَمْسَکَ (مَسْکْ): چنگ زد، دست آویخت،